محمد عبد الله دراز (مترجم: عطائى)

593

دستور الأخلاق في القرآن (آئين اخلاق در قرآن) (فارسى)

نردبان از جهت اعتماد دو چشم را بسته قرار دهيم ، سپس در پلّهء دوم قلب نورانى و پاك را فرود آوريم . بنابراين ؛ انسانى كه از فرمانى اطاعت مىكند ، بدون آنكه قصد شناخت عوامل و اسباب آن را داشته باشد ، تنها براى آن صفتى سر تسليم فرود آورده است ، كه در حكم فرمان‌دهنده وجود دارد و بس ، درحالىكه آنكه اطاعت مىكند و مىداند كه آن فرمان عادلانه و معقول است ، در برابر شرع ، احساس اعجاب و احترام بيشترى را مىنمايد . و همين‌طور است نيّتى كه هدفش ادراك معناى عميقى براى حكم است ، بنابراين ؛ از جهتى نيّت تا وقتى كه به نتيجه برسد ، از زيبايى ايمان چيزى را كم نمىكند ، بلكه با تقويت و حفاظتى كه مىكند ، بر زيبايى ايمان مىافزايد ، بنابراين در برابر تجاوزات روزگار متزلزل نمىگردد . امّا اهل ايمان معتقدند ، ايمانى كه در حدود هوشيارى محدودى است ، ايمانى است مقيّد و مقطوع ، اگر نگوييم كه ايمان نيست ، و در حقيقت گواهى است بر اين‌كه اطمينان ما در موضوع تصديقمان پايين‌تر از اعتماد درونى ما يعنى : در انوار جزئى ماست . و در اين صورت ، ايمان به معناى درست وجود ندارد ، مگر در صورتى كه اين انوار بمانند و متوقّف شوند ، و گرنه جايى كه به هيچ دليل خاص و مناسبى جهت تأييد صدق و عدالت يك قضيّهء معيّن پناه نمىبريم ، بلكه به سببى پناهنده مىشويم كه به شدّت گسترده و در همه چيز شايع است و در قضيّهء مورد نظر پوشيده نيست و بلكه در ضمن سلطه‌اى است كه آن قضيّه را مطرح مىسازد . اهل ايمان افزون بر اين ، مىگويند هركه بر انوار خاصّ خود اعتماد ورزد تا بين نيّت خود و اهداف قانون الهى تطبيق دهد ، چنين كسى همواره بدون برترين الگوى كامل خواهد بود ، تا وقتى كه هدفش پاك و بلند باشد . زيرا وقتى كه فكر و انديشه پاكيزه شود و چون اهتمام به برقرارى نظام جهانى عادلانه و پاكى بر آن سيطره داشته باشد ، همواره وابسته به مخلوق خواهد بود ، بدون اين‌كه بالا رفتن به سوى خالق صورت بگيرد و بس . بلكه هر تلاش عقلانى به‌طور مطلق نمىتواند به قدرت و نيروى خودش متّكى باشد كه در اين نظام يا آن نظام حكم الهى را كشف كند و علمش محيط بر آن باشد . و در اين صورت ، هيچ‌يك از اهدافى كه تلاش‌هاى ما متوجّه آنهاست ، وجود ندارد كه بتواند در قدر و منزلت جاى خشنودى و پسند عقل الهى را بگيرد . درحالىكه به رضاى كامل الهى كسى